Sürünün Gücü

**SeReN** · 05-08-2008, 12:02 AM

..
.
.

.
.

Bir karınca ya da arı tek başına fazla zeki olmayabilir, ama bir araya geldiklerinde iş değişir... Sürü aklına ilişkin araştırmalar, kamyonların kullanacağı rotadan havaalanı trafiğine, insanların karmaşık sistemleri yönetmelerine yardımcı olabilecek yepyeni bilgiler sağlıyor.

Karıncaların ne yaptıklarını bildiğini sanırdım. Mutfak tezgâhımın üzerinden asker gibi yürüyüp geçen karıncalar öylesine kendilerinden emin görünüyorlardı ki, bir planları olduğunu, nereye gideceklerini ve ne yapmaları gerektiğini bildiklerini düşünürdüm. Öyle olmasa karıncalar izleyecekleri anayolları düzenleyip, inceden inceye düşünülmüş yuvalar yapıp, destansı saldırılar sahneleyip, karıncaların yaptığı diğer bütün işleri nasıl yapabilirlerdi ki? Ama yanılmışım. Akıllı küçük mühendisler, mimarlar ya da savaşçılar olduğunu düşündüğüm karıncalar hiç de öyle değilmiş -en azından birey olarak. İş, bir sonraki aşamada ne yapılması gerektiğine karar vermeye gelince, karıncaların çoğu ne yapacağını bilemez. Stanford Üniversitesi'nden biyolog Deborah M. Gordon, "Eğer bir şey yapmak için uğraşan bir karıncaya bakarsanız, onun ne kadar beceriksiz olduğunu görüp şaşarsınız," diyor. Öyleyse, yeryüzündeki bilinen 12.000 kadar karınca türünün başarısını nasıl açıklayabiliriz? Her halde 140 milyon yıl boyunca bir şeyler öğrenmiş olsalar gerek. Gordon, "Karıncalar akıllı değil," diyor. "Akıllı olan, karınca kolonileri." En iyi besin kaynağına giden en kısa yolu bulmak, işçileri farklı işlerde görevlendirmek ya da bir bölgeyi komşulara karşı savunmak gibi, karıncaların tek başlarına çözmeleri olanaksız sorunları bir koloni çözebilir. Birey olarak karıncalar küçük aptal yaratıklar olabilirler, ama koloni olarak, bulundukları ortama hızla ve etkili biçimde yanıt verirler. Ve onlar bunu sürü aklı denilen şey sayesinde yaparlar. Bu aklın nereden kaynaklandığı doğadaki temel bir soruyu ortaya koyuyor: Bireylerin basit davranışları nasıl oluyor da bir grubun karmaşık davranış biçimini oluşturuyor? Yüzlerce balarısı, aralarından birçoğu karşı çıktığında, kovanları hakkında nasıl ciddi bir karar alabiliyor? Bir ringa balığı sürüsünün, sanki gümüş rengi tek bir organizmaymışçasına hareketlerini öyle kusursuz biçimde koordine ederek bir anda yön değiştirmesini sağlayan nedir? Hiçbiri büyük resmi kavrayamayan, ama her biri grubun başarısına katkıda bulunan bu hayvanların ortak yetenekleri, onları en iyi tanıyan biyologlara dahi mucize gibi geliyor. Yine de, son on beş-yirmi yıl içinde araştırmacılar şaşırtıcı görüşlere ulaştılar.

Bu sığırcık sürüsü gibi hayvan gruplarının -bir liderleri olmasa da- tek vücut halinde biçim değiştirme yetileri, kolektif davranış dehasını yansıtıyor ve bilim insanları insanoğlunun sorunlarını çözmek için şimdi bu yetiyi inceliyor.

Bir gökdoğanın saldırısı üzerine kaçış manevrası yapan bir sığırcık sürüsü.

Büyük Okyanus'ta, Cocos Adası yakınlarında bir Caranx sexfasciatus
sürüsünde her birey yanındakini dikkatle izlediği için haber sürüye çabuk yayılıyor. Grubu her an tetikte tutan şu basit kuralları uyguluyorlar: Birbirinden ayrılmamak, çarpışmalardan kaçınmak ve aynı yönde yüzmek.

Sürü davranışında bilgisayar modellemesi kullanan araştırmacılar, Kenya'daki Mara Irmağı'nı geçen gnulardan birkaçının yolu bilmesine karşın tümünün göç yolunu izleyebildiğini söylüyor. Bilgi sahibi olanların liderlik yapmaya çalışmamalarına bakmayın. Geri kalanlar nasıl olsa onları izliyor.

Moritanya'da sayılamayacak kadar çok çekirge tek bir kara bulut halinde havalanıyor ve yollarına çıkan her ürünü yiyip bitirerek geride açlık ve ölüm bırakıyor. Bu tür felaketleri önlemenin yollarını bulmak için sürü teorisini ve bunun yaşamımızı nasıl şaşırtıcı biçimlerde etkilediğini daha iyi anlamamız gerekiyor.

Panama'da yaprakkesen karıncalar (Atta colombica) ufak bitki parçalarını yuvalarına taşıyor. Yuvada birlikte çalışan karıncalar bu malzemeyi aktararak, temizleyerek, keserek, ezerek, kalıba dökerek ve sıkıştırarak sıkıştırılmış yığınlarına dönüştürür. Başka bazı karıncalar da bu yığınlar ana besin kaynakları olan mantara dönüşürken onlara göz kulak olur. Birkaç milyon karıncadan oluşan bir koloninin varlığını sürdürmesi işbirliğine bağlı olduğundan, biyologlar bazen koloniyi bir "süper organizma" olarak nitelendirir.

Endonezya'da ateşböcekleriyle ışıl ışıl yanan bir ağaç, her biri ışığını ötekilere uygun biçimde düzenlerken bir yanıp bir sönüyor. Bu davranış, kalp kası hücrelerinin aynı anda atışı ya da bir kalabalığın ritmik alkış tutuşuna benziyor -ama çok daha gizemli görünüyor.

Brüksel'deki bir laboratuvarda robotlar tek bir birim oluşturmak üzere toplanıyor: Kırmızı halka "beni yakala", mavi halka "uzak dur" anlamına geliyor. Amaçları, ağır bir eşyayı taşımak gibi tek başına başaramayacakları bir işi birlikte yapmak.

İsviçre'deki bir laboratuvarda boyları santimetrelerle ölçülen robotlardan oluşan ekip, bir türbin motoru maketinin içine yayılıyor. Bu deneysel birimler kızılötesi algılayıcılar aracılığıyla yakındakilere sinyal gönderebiliyor.

Ordu karıncaları birlikte çalışarak buldukları yiyecekleri koloniye götürüyor.

Teksas'ta sıvı azot ve oksijen yüklü tankerler, karıncaların yiyecek arama davranışından esinlenen bir bilgisayar programı kullanan hareket memurlarının tayin ettiği güzergâhlara yönlendiriliyor.

Paket teslimat işini genişletmek isteyen Southwest Airlines, kargo işçilerinin paketleri işlemden geçirmek için çok fazla ekstra iş yapmaktan yakınması üzerine, bir danışmanlık firmasından konuyu incelemesini istedi. Karıncıların yiyecek arama davranışına dayalı bir bilgisayar modellemesi kullanan danışmanlar, işçilere paket göndermede uyguladıkları pratik kuralları değiştirmelerini önerdi. Bir paketi varış noktasının genel istikametine giden bir sonraki uçağa vermek yerine, birkaç saatlik gecikmeye yol açsa da, doğrudan o noktaya giden sonraki uçağı beklemeyi tavsiye etti. Sonuç: En yoğun altı yerde kargo işçilerinin aktardığı paket sayısı yüzde 50-85 oranında azaldı.

Oğul veren arılar yeni yuvalarını nereye kuracakları konusunda çoğu kez ayrılsalar da, grup genellikle en iyi yeri seçer. Arılar bu karara bilgi toplayarak, bağımsız değerlendirmeler ve bir tür oylama yaparak ulaşır.

Chicago'daki tüccarlar soya fasulyesinin gelecekteki taban fiyatını belirlerken, yeni yuva yeri arayan arıların yöntemini kullanırlar. Bilgi toplayarak, bağımsız değerlendirmeler ve bir tür oylama yaparak karar verirler.

Londra yakınındaki Ascot Hipodromu'nda neşeli -ve iyi giyimli- bir kalabalık, şarkılar söyleyerek ve bayraklar sallayarak o günün at yarışlarını kutluyor. Uzmanlar çok sıkışık bir gruptaki bireylerin, tek başınayken sergilediklerinden farklı davrandıklarını ve bu anlamda hayvan sürülerine benzediklerini belirtiyorlar. Dolayısıyla organizatörlerin böyle olaylarda seyircilerin çıkışta paniğe kapılmamasını sağlamaya özel dikkat göstermesi gerekiyor.

/Alıntıdır/

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Fotoğraflarda hayal gücü..	Asmîn	Duvar Kağıtları ve Fotoğraflar	6	05-15-2008 03:29 PM
En güçlü ilaç beyin gücü	Albatros	Genel Sağlık	1	05-07-2008 05:53 PM
Tanelerin Gücü..	rojda	Moda ve Makyaj	0	05-07-2008 04:24 PM
Beygir gücü	achar	Araç Bakım Onarım	0	05-03-2008 03:26 PM