Kürt Müzik Gruplarının Ortaya Çıkışı ve Kürt Müziğine Etkileri...

***rojda*** · 08-11-2008, 02:42 PM

1970’li yıllara kadar daha çok günlük yaşamın üretimiyle şekillenmiş ve feodal değer yargılarından epeyce etkilenmiş olan Kürt müziği, bu döneme kadar dengbejler ve stranbejler tarafından icra ediliyordu.

Daha çok sözlü anlatımın ön planda olduğu,enstruman olarak genellikle temburun (saz) kullanıldığı bu dönemden,çok sesli modern döneme geçiş 1970 yıllarında ivme kazandı.Toplumsal,siyasal ve kültürel gelişmeler, genç sanatçıların yeni arayışlar içine girmesine sebep oldu.Bu dönemde eğitimli genç kuşak sanatçıların ortaya çıkışı beraberinde yenilikleri ve farklı arayışları da getirdi.
Avrupa’dan tüm dünyaya yayılan 68 kuşağının etkileri sanatın bir çok alanında farklı akımların ortaya çıkmasına sebep oldu.O zamana kadar müzikte hiç alışık olunmayan bir çok tür ortaya çıktı.Genelde protest akımların etkisiyle şekillenen yeni bir müzik anlayışı gençler arasında hızla yayılıyordu.Üniversitelerde devrimci sosyalist düşüncelerle tanışan Kürt gençliği, feodal kültürü işlediği gerekçesiyle geleneksel Kürt müziğinden ve içeriğinden uzaklaşmaya başladı.
Bu dönemde ortaya çıkan Şivan Perwer protest şarkılarıyla dinleyenleri etkileyince, dengbejlere alternatif de yaratılmış oldu. Buna rağmen Şivan tarafından çok iyi özümsenen, sahiplenilen ve icra edilen bu dengbejlerin kilamlarına karşı bir tepki hızla gelişti.Ve Kürt müziğinde müthiş bir siyasi ajitasyon dönemi başladı.
Müziğin kitleler üzerinde yaptığı etki, kuşkusuz politize olmuş müzik gruplarının ortaya çıkmasına sebep oldu. Koma Berxwedan bu grupların öncüsüdür.Koma Berxwedan sadece müzik alanında değil sanatın farklı alanlarında da çalışmalar yapmış ve bir çok sanatçı için bir okul işlevini görmüştür.
Kürtçe müzik o dönemde Türkiye’de yasaktı.Siyasal gerginliklerden dolayı Avrupa’ya gitmek zorunda kalan bazı sanatçılar, Avrupa’daki müzik tekniklerinden ve akımlarından etkilendiler.Cıwan Haco ve Şivan Perwer’in de yolları böyle bir atmosferde Almanya’da kesişti.O dönemde iki genç sanatçı 1980 yılında ilk kez beraber bir düet şarkı yaptılar.Pop-Folk formundaki bu şarkı (Bo Çi Dijîm li Jîyan – Ne için yaşıyorum bu hayatta) protest öğelerin de yer aldığı ilk dönem Kürt pop şarkılarından biridir.Yine bu dönemde Sovyet Kürtlerinden oluşan Koma Wetan’ın Moskova’da yaptığı kayıtlar Kürt rock müziğinin ilk başarılı çalışmasıdır.

Kürt Müzik Gruplarını iki ayrı kategoride ele almak daha doğru olur.
1-İran-Irak-Kafkasya Kürtlerinin Müzik Grupları
2-Türkiye Kürtlerinin Müzik Grupları

Türkiyedeki Kürt müzik gruplarının politize protest karakterlerinin aksine, İran-Irak-Kafkasya Kürtlerinin müzik grupları daha çok Kürt sözlü edebiyatının ve müziğinin taşıyıcılığını yapmış olan dengbejlik geleneğinden ve zengin Kürt folkloründen beslenirler. Kürt müziğine eşsiz katkılar yapan bu grupların başında İran Kürtlerinin Kamkarlar Grubu (Kamkars Ensemble) ve onlardan sonra Irak Kürtlerinin; Mamoste Dilşad Saîd’in da kurucularından olduğu efsanevi Tîpa Duhok grubu gelir.Tîpa Duhok, çok geniş bir orkestradan oluşan,yaylıların yoğunlukta olduğu bir gruptu.
İlk Kürt müzik grubu Sinendec'te 1947 yılında Hesen Kamkar(1923-1992) tarafından bir grup Kürt sanatçısıyla beraber kuruldu. Bu kurulan ilk grup Kamkarların temeli sayılabilir.
Kamkarlar Müzik Grubu,bugün için Kürtlerin uluslararası çaptaki en önemli müzik grubudur.Ünleri yaşadıkları İran Kürdistanı'nı çoktan aşmıştır.Bugün için Kamkarlar hala Kürt Halk Müziği'nin dünyadaki temsilcisi ve elçisi konumundadır.
12 eylül darbesinden donra gelişen Kürt direnişi ve demokrasi mücadelesinin müzikteki yansıması,doğal olarak prorest ve politik içerikteydi.Aslında 1980 öncesinden yani 1970 yıllardan itibaren bu gruplar oluşmaya başlamıştı.Bunlardan biri hatırladığım kadarıyla Koma Azadî grubuydu.Fakat bu gruplar yeterince olgunlaşmadan sıkıyönetimler,yasaklamalar ve 1980 darbesiyle dağıldılar.
Türkiyedeki Kürt müzik grupları 1996’ya kadar “özgün”diye nitelendirilen muhalif sanatçıların Türkçe yaptıkları müzik formundan epeyce etkilendiler.Aradaki tek fark Kürtçe seslendirilmiş olmasıydı.Bazı grupların çalışmalarında geleneksel folklorik eserler az da olsa vardı.Bu grupların solistleri kentlerde yaşayan gençlerden oluşuyordu ve çoğu Kürtçenin otantik aksanına hakim değildi.Geleneksel klasik Kürt müziğini özümseyenler azdı.Adeta Muhalif Türk sol sanatçılarının Kürt versiyonu gibiydiler.Aynı ortak mecralardan geçen Türk ve Kürt devrimci gençlerinin müzikleri de doğal olarak teknik açıdan birbirine benziyordu.Zaten çoğunun kayıt stüdyosu, tonmaisteri, aranjörü ve hatta albüm kayıtlarında çalan müzisyenleri de aynıydı.
Koma Amed, Koma Mezrabotan, Koma Çîya, Vengê Sodirî, Koma Rojhilat, Koma Dengê Azadî, Koma Rewşen, Koma Gulen Xerzan, Mizgîna Sor, Koma Azad, Agire Jîyan bu dönemde öne çıkan gruplardan bazılarıdır.
1970’li yıllardan itibaren Kürt müzik gruplarına hakim olan bu sert protest ve ajitasyon dönemi,1990’lı yılların ortalarına kadar sürdü.1990’lı yıllardan itibaren Kürt sanatçıları tekrar geleneksel Kürt müziğini araştırmaya ve geleneksel formları modern müzikal akımlarla yorumlamaya koyuldular.İşte bu şüreçte dengbejlerin ve zengin Kürt folklorünün o eşsiz mirası yeniden fark edilmeye başlandı.Reform sürecinin başarılı olması kuşkusuz bu geleneksel mirasın temel alınmasıyla mümkündü.
Batı müziği enstrumanlarının, geleneksel enstrumanlarla beraber kullanıldığı çalışmalar tema ve armoni değişikliklerini de beraberinde getirdi.1990’lı yılların ortalarından sonra bazı gruplar geleneksel Kürt müziğini araştırmaya ve yorumlamaya devam ederken, modern müzikal formları da kullanıp,evrenselliği yakalama çabasını sürdürdüler ve çok başarılı örnekler verdiler.
Bu gruplardan Koma Amed, geleneksel tarza yeni deneysel formlar uygulayarak “Derguş” albümüyle başarılı bir çalışma yaptı.Bu yaklaşımlarıyla Kürt müziğine bir reformasyon getirdiler.Özellikle yeniden yorumladıkları anonim eserlerde çok başarılı örnekler verdiler.Grubun 1997 yılında yayınlanan Derguş albümü büyük bir ticari başarı sağladı.Satışları 400 bini buldu.Yine ayni dönemlerde benzer bir anlayışla ortaya çıkan Agire Jîyan grubu da “Adarê” albümüyle büyük bir çıkış yaptı ve satış rekorları kırdı,tahminen 500 binlik bir tiraja ulaştı.
Çalışmalarını Koma Amed bünyesinde sürdürüp ,daha sonra yurtdışında yaşamak zorunda kalan Memo ,Serhat ve Süleyman’ın 2000 yılında Fikri ve Ahmet’in katılımıyla kurdukları Çar Newa grubu Kürt Müziğinin belirgin özelliklerinden yola çıkarak,farklı kültürlere mensup insanların kolayca benimsedikleri bir düzenleme anlayışını getirdiler ve Rock formunda başarılı üç albüm yaptılar.
Yakın bir zamanda CD’eri çıkacak Batman’lı iki gençten oluşan Hîvron grubu,1980’li yılları yaşamamış,daha doğrusu o yıllarda doğmuş şimdiki kentli Kürt gençleri hakkında ciddi bir referans oluşturmaktadır.
Kürtçe müzikte, 2000 li yıllardan bu yana gruplardan daha çok solo çalışmalar öne çıkmaktadır.Müzik sektöründeki global ve yöresel krize rağmen Kürtçe müzikte bir çok türde yeni çalışmalar yayınlanmaktadır.

Hasan Güner
Prodüktör

Kaynak: SATIRBAŞI

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Bir Kürt Düşün..	rojda	Şiirler	0	08-07-2008 10:09 PM
Kürt olmak!...	hemdem	Şiirler	1	06-14-2008 12:26 PM
Kürt müzik dünyasında kapitalist eğilimler -II-	Sümeyye	Kültür Sanat Bölümü	1	05-21-2008 12:16 AM
Dünden Bugüne Kürt sanatçıları - müzik sanatçıları	MaXJoHNRoYaN	Albüm Kapakları [Covers]	0	05-10-2008 03:07 PM
Ben bir Kürt anasıyım	CovBoy	Hikayeler ve Efsaneler	0	05-09-2008 11:54 AM