Mirza

Koma Berxwedan’dan sonra müzik çalışmalarını çıkardığı solo albümlerle südüren Kürt sanatçı Xelîl Xemgîn, Koma Berxwedan’ı yeniden kurma projelerinin olduğunu dile getirdi. 1980’li yıllardan sonra Kürtleri etkileyen isyan müzik topluluğu olan Koma Berxwedan’ın baş aktörlerinden biri olan Xelîl Xemgîn, Koma Berxwedan dağıldıktan sonra müzik çalışmalarına yalnız devam etti. Şimdi de, politik bir konsepti olan ‘Ax’ albümüyle dinleyicilerin karşısına çıkan Xemgîn, “Koma Berxwedan’ı yeniden kurma projemiz var” diyor. Bizim kuşağımız ilk olarak onun sesini ‘yasaklı kasetler’de duydu: ‘Ey Şehîd’, ‘Suwaro’ ve ‘Bagok’ gibi eserler bunlardan sadece birkaçı. Avrupa’da yükselen bu ses, Kürdistan’da yankılanarak, 90’lı yıllarda gelişen serhildanların sembolü oldu. Sanatçı Xelîl Xemgîn, geçtiğimiz Mart ayında ‘Ax’ isimli albümüyle dinleyicilerin karşısına çıktı. Diğer albümlerde olduğu gibi ‘Ax’ albümünde de, politik motifler ağırlıkta. Xelîl Xemgîn ile yeni çıkardığı ‘Ax’ albümü ve Kürt müziği üzerine konuştuk.

‘Ax’ albümü projesi nasıl oluştu? Yapım süreci...

9 yıldan beri bu düşüncem vardı. Ancak konsept 1,5 yıl önce netleşti. Amacım Kürtlerin önderini müzikal bir projeyle anlatmaktı. Bunu da başardığıma inanıyorum. Yapım sürecinde arkadaşlarla sürekli bir tartışma içerisindeydik. Çok yoğun bir çalışma dönemi oldu. Bende hep şu düşünce vardı; halkımın mücadelesini iyi bir şekilde nasıl anlatabilirim? Örneğin 9 yıldır başkan’ın içinde bulunduğu durumu anlatan eseri bestelemeyi düşünüyordum. Bunun için çok araştırmalar yaptım. 17 parça belirledik ve bu parçalar içerisinde seçtik.

Albümde halk şarkılarını kullanmamışsınız.

Konsepte uymuyordu. Onun için yer vermedik. Herkes bunu bir gelenek haline getirmiş. Hangi tarzda bir albüm yaparsa yapsın mutlaka birkaç parça da, halk türkülerini yapıştırıyor. Ben böyle bir şey yapmak istemedim.

Bu konsepti hazırlarken dinleyici nasıl karşılayacak diye bir kaygınız oldu mu?

Ben şimdiye kadar kendime sanatçı demedim. Kendimi bu halkın kültür ve sanat emekçisi olarak görüyorum. Albümüm çok satılacak veya az satılacak diye bir sorunum yok. Bir dönemi atlattığımı düşünüyorum. Benim için sanat ve kültür, bu halkın mücadelesine hizmet anlamına gelir. ‘Az satılacak’ ya da ‘çok satılacak’tan öte ne kadar kaliteli olur onun kaygısını taşıyorum. Birde bu mücadelenin bana kazandırdığı konumumu ‘nasıl korurum’ kaygısı var bende. Buna layık olmaya çalışıyorum.

Layık olmaktan kastınız?

Halkın acılarını, sevinçlerini yaşayabiliyorsan, o zaman layık oluyorsun demektir. O acıları ve sevinçleri hissetmiyorsan kendine ‘ben sanatçıyım’ diyemezsin.

Kürt sanatçıların içinde bulunduğu durumu nasıl görüyorsunuz?

Birçok Kürt sanatçısı popülist dalganın etkisinde. Bana göre popülizm dalgasından kendilerini uzak tutmaları gerekiyor. Artık bu yaklaşımları bırakmaları lazım. Bunlar kaybettirir. Biz kültür sanat çevresi olarak o üstünlüğümüzü kaybettik. Eskiden böyle değildi. Bütün kesimler bizi örnek alırdı. Bir ağırlığımız vardı. Örneğin TRT’de müzik yapanların bir kısmı, Koma Berxwedan’ın eserlerini hemen Türkçe’ye çevirip okuyorlardı. Bugüne baktığımızda ise bizler onları taklit eder duruma düştük. Bugün Türk müzik piyasasında olan anlayış bizlerde de oluşmuş. Bu da insanı üzüyor. Eskiden bu işi körcesine yapıyorduk ama duygu ve inançlarımızı katıyorduk.

Albüm aynı zamanda müzikal bir eser niteliği taşıyor. Özellikle başkan için bestelenen eserde sloganik motiflerlerden kaçınılmış...

Ben 1999 yılından beri başkanın bütün görüşme notlarını ve yazdığı kitapları takip ediyorum. Kendime göre yorumluyorum. Açık söyleyeyim; slogana karşı değilim. Psikolojik ve moralmen bazı dönemlerde slogana ihtiyacın olduğuna inanıyorum. Ancak kişisel çıkarlar için yapılan sloganik davranışlara karşıyım. Bu bir rant pazarına dönüşmüş. Buna son verilmelidir.

Albümde ‘Ax’ isimli bir şarkı yok. Albümün ismi neden ‘Ax’?

Albümü bitirinceye kadar ismi netleştiremedik. Albüm hazırlığında arkadaşlarla isim üzerine çok tartıştık. Daha sonra ‘Ax’ isminde karar kıldık. Çünkü ‘Ax’, toprak demek. Mücadelemiz de, bunun için değil mi? Hazırladığımız konsepte de uygun düşüyordu. Ve ‘Ax’ ismini koyduk. Albümde başta Hekim Sefkan olmak üzere birçok arkadaşın emeği var.

Koma Berxwedan’daki sanatçılarla çalışmışsınız...

Birbirimizden ayrılmak istemiyoruz. Koma Berxwedan bizim için bir üniversiteydi. Hepimiz o grupla kendimizi bulduk. Onun için hala birlikte çalışıyoruz. Eski arkadaşlar olarak hep beraberiz. Hatta bazı arkadaşlar; ‘Koma Berxwedan olarak yeni bir ürün yapalım’ diyorlar. Ve bunun üzerine düşünüyoruz. Hiçbir arkadaş, Koma Berxwedan geleneğinin kaybolmasını istemiyor. Bunun için bazı plan ve projelerimiz var.

30 yıla yakın bir zamandır sanat yapıyorsunuz. Şu ana kadar sadece 5 albüm yaptınız. Bugün birçok sanatçıya bakıldığında tam tersi bir durum var. Bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Belki insanlarımız için eksiktir. Ama gücüm bu kadarına yetiyor. Bu saatten sonra kimseye kendimi kabul ettirme ya da bakın ben nasıl biriyim gibi bir durumum yok. Benim için sanat mücadeledir. Halka hizmet etmektir. Hizmetimi 5 albümle sınırlamak elbetteki eksik. Koma Berxwedan’da çok çalışmam oldu, ama şu ana kadar kaç parça bestelediğimi sorsanız, sanırım hatırlayamayacağım. Ben yılda bir albüm yapsam halk için çok iyi olur. Fakat benim kapasitem o kadar yok. Sanat çalışması büyük bir sorumluluktur.
Bazı sanatçılar, 1,5 yıl ya da iki yılda bir albüm yapacağım diyerek hareket ediyor. Ben böyle bir düşünceye katılmıyorum. Ben kalite ve iyi olmasına önem veriyorum. Bizim halkımız her ay bir albüm çıkarmaya dahi layıktır. Şu mantığa da karşıyım. Madem ben bu işi yapıyorum her yıl bir albüm yapayım. Halk için emek veren sanat yapan kişi, albümlerde para kazanayım düşüncesi taşımaz. Biz de birçok albümde zarar görüyoruz. Gerillanın direnişine, halkın mücadelesine baktığımda sanatsal anlamda az üretim yapmışım diyorum.

Projelerinizden söz etmiştiniz. Bu projeler neler?

Bugüne kadar ki tartışmalarda şöyle bir şey oluştu: Koma Berxwedan’ı yeniden kurmak; bir okul gibi. Yeni arkadaşlar da katılabilir. Biraz daha kapsamlı, korosu olan bir grup. Yani yeni sanatçıların çıkacağı bir proje olacak.

Bugüne kadar Koma Berxwedan’ın kaç albümünde yer aldınız?

Şu ana kadar sadece 3 albümde yer almadım. Ama bu albümlerde de benim bestelerim var.

Kaç yıldır ülkenize gitmediniz?

24 yıl oldu ülkeme gitmedim. Güney Kürdistan’dan birçok teklif geldi. Ama hep şahsi teklifler. Ve telefon üzeri. Ben kendimi piyasa sanatçısı olarak görmüyorum ki bu tarzda gideyim. Bağlı olduğum bir kurum var. Eğer bu kurum üzeri bir teklif gelirse o zaman neden olmasın.

Ya Kuzey ...

Benim en büyük hayalim Amed’de Kürt halkıyla buluşup şarkılarımı söylemektir. Ancak koşullarım el vermediği için gidemiyorum.

ERDAL ALIÇPINAR/ALİ GÜLER

Y.Ö.Politika